Son bir ildə memarlıq mühitində hər söhbət bir yerdə eyni suala gəlib çıxır: “Süni intellekt bizim işimizi əlimizdən alacaq?”

Bu sualı eşidəndə həmişə eyni şeyi düşünürəm. Düzgün sual bəlkə də bu deyil. Daha faydalısı budur: memarlığın hansı hissəsi süni intellektə həvalə oluna bilər, hansı hissəsi yox?

Artıq masada olan alətlər

Süni intellekt memarlığa gələcəkdən gəlmir, artıq ofislərdə istifadə olunur. Ən çox rast gəlinən istifadə sahələri bunlardır:

Konsept mərhələsi. Şəkil yaradan alətlər bir neçə dəqiqəyə onlarla atmosfer və fasad ideyası təqdim edir. Əvvəllər bir eskiz üçün saatlar gedirdi, indi müştəri ilə ilk görüşə gətirilən vizual material xeyli zəngin olur.

Generativ dizayn. Memar parametrləri verir: sahə, günəş işığı, bina həcmi, büdcə. Proqram isə yüzlərlə variant təklif edir. Bu variantlar arasından seçim etmək hələ də insanın işidir.

Təkrarlanan işlər. Sənəd yoxlaması, çertyojlarda uyğunsuzluqların tapılması, miqdar hesablamaları, hesabat yazılması. Memarlar bu işlərdən heç vaxt zövq almayıb. Burada alətlər həqiqətən vaxt qazandırır.

Enerji və iqlim simulyasiyaları. Binanın istilik itkisini, gün işığını, külək axınını layihə mərhələsində hesablamaq artıq əvvəlkindən çox sürətlidir.

Süni intellektin görmədiyi şeylər

Burada nə qədər həvəsli olsam da, aydın sərhədləri də qeyd etmək istəyirəm.

Süni intellekt gözəl görünən şəkil yarada bilir, amma o şəkildəki binanın tikilə biləcəyini bilmir. Çox vaxt yaradılan “layihələrdə” karkas məntiqi yoxdur, pilləkən heç yerə çıxmır, tavan hündürlüyü sığmır. Şəkil yaxşı görünür, plan isə işləmir.

Daha vacibi, süni intellekt yeri hiss etmir. Bakının küləyini, Abşeron torpağının davranışını, məhəllədəki qonşuluq münasibətlərini, o küçədə insanların axşamlar harada oturduğunu yalnız orada vaxt keçirən adam bilir. Yaxşı memarlıq çox vaxt məhz bu görünməyən detallardan doğur.

Üstəlik, məsuliyyət məsələsi var. Bina çökərsə, “alqoritm belə dedi” cavabı heç kimi qane etməyəcək. İmza hələ də insanın üzərindədir

Gizli təhlükə: hamısı eyni görünməyə başlayır

Mənim üçün ən narahat edici məqam texniki deyil, estetikdir. Eyni alətlər, eyni təlim materialları və oxşar sorğular eyni nəticələri verir. İnstaqramda artıq hiss etmək olar: müxtəlif ölkələrin layihələri sanki eyni mətbəxdən çıxıb.

Əgər hamı eyni alətdən eyni üslubda nəticə alırsa, fərq yaratmaq yenə insana qalır. Yəni yerli material, yerli iqlim, yerli mədəniyyət dəyərini itirmir, əksinə daha da qiymətli olur.

Gələcək memar necə işləyəcək?

Fikrimcə, ən güclü mövqedə olanlar süni intellektdən qaçanlar da, ona tam arxalananlar da olmayacaq. Qazanan o memar olacaq ki, alətə sual verməyi, nəticəni tənqid etməyi və onu düzəltməyi bacarır.

Bu isə əslində yeni bir bacarıq deyil. Yaxşı memar həmişə belə olub: ideyanı yoxlayır, sınayır, lazım gəlsə atır. Fərq yalnız ondadır ki, indi əlində daha sürətli köməkçi var.

Tələbələrə də bir tövsiyəm olardı: alətləri öyrənin, amma əl ilə eskiz çəkməyi, sahədə ölçü götürməyi, binanı yerində gəzməyi tərk etməyin. Süni intellekt yalnız onu idarə edənin dərk etdiyi qədər faydalıdır.

Yekun

Mənə görə süni intellekt memarın yerini tutmayacaq, amma memarın işinin necə göründüyünü dəyişəcək. Texniki, təkrarlanan hissə getdikcə avtomatlaşacaq. Qalan hissə isə yerə, insana və mənaya aid olan hissədir, və məhz o hissə həmişə memarlığın əsas mahiyyəti olub.